Normlar

ISO 16890


Genel Ortam Havalandırma Filtreleri

Haziran 2018'de, önceki AvrupaStandardı olan EN 779:2012 yerine kalıcı olarak gelen yeni standart EN ISO 16890, test verimliliği ve doğrudan partikül sınıflarına (PM1, PM2,5 ve PM10) bağlı bir sınıflandırma sunmaktadır.

İnsan sağlığını hava kalitesi ile ilişkilendiren tıbbi-bilimsel çalışmalar giderek artmaktadır. Çoğu solunum yolu ve kalp-damar sorunlarının sebebi, solunum sistemimizin engelleyemediği (1 mikrondan küçük) partiküller ve düşük hava kalitesidir. Ciğerlerimizden geçerek kan vasıtası ile tüm organlarımıza ulaşırlar. En azından kapalı ortamlarda iyi bir hava kalitesi sağlanması ve bunun için de daha etkili bir filtre sistemi belirlenmesi gerekmektedir. Bu bilgiler ışığında, eski Avrupa sınıflandırma sisteminin, filtrelerin gerçek çalışma koşullarını hesaba katmadığı ortaya çıktı. Atmosfer, farklı büyüklüklerde partiküller içerir ve EN 779:2012 sadece 0,4 µm olanları hesaba katıyordu. Önceki Avrupa standardının diğer bir sınırlılığı da tüm dünyada uygulanmamasıydı. Önceden Amerika Birleşik Devletleri'nde ASHRAE 52.5 standardı kullanılmakta iken, Asya'da EN 779 ve ASHRAE 52.2'den farklı yerel düzenlemeler kullanılmaktaydı.

Standardın ilk bölümü uyarınca dört grup vardır; ISO ePM1, ISO ePM2.5. ISO ePM10 ve ISO Coarse (Kaba)
İlk üç grupta filtreler spektrum verimliliği temel alınarak sınıflandırılmakta iken sonuncusunda ağırlıksal yakalama verimliliği esas alınmıştır. Her verimlilik grubu belli bir boyut aralığını göz önünde tutar;
ePM1 0,3 µm.'den 1 µm.'ye, ePM2,5 0,3 µm.'den 2,5 µm.'ye, ePM10 0,3 µm.'den 10 µm.'ye. Bu sınıflandırma sistemi, tasarımcıların filtre veya filtreleme sistemi seçimlerini, çevresel izleme kuruluşlarının veritabanlarından kolaylıkla elde edilebilecek, kurulum yeri ile ilgili hava kalitesi verilerini kullanarak yapılacak matematiksel hesaplamalara göre gerçekleştirmelerine imkan verir.

Yeni standartlara göre, ePMx olrak sınıflandırılabilmesi için, filtrelerin sptektrumsal verimlilik testinde %50 üzerinde bir değere ulaşması gerekmektedir. Dahası, ePM1 ve ePM2,5 sınıflarında bu eşiğe elektrostatik yükleme olmaksızın da ulaşılmalıdır. Bir filtre, çeşitli ePMx kategorilerine denk düşebilir ancak etiketinde sadece bir tanesi yuvarlatılmış yüzdesel verimlilik değeri kullanılabilir. EPMx koşullarını karşılamayan filtrelere ise ISO Fine (İnce) partikül yükü ile ağırlıksal yakalama testi uygulanır ve yakalama yüzdesi baz alınarak ISO Coarse (Kaba) şeklinde sınıflandırılır.

İkinci bölüm ara verimlilik ve hava akım direncini ölçme yöntemlerini tanımlar.
Temiz filtrenin hava akım direnci, itibari (üzerinde yazılı) değerin %50, %75, %100 ve %125'i ile ölçülür. Ara verimlilik testi için filtre iki aerosole maruz bırakılır: 0,3 µm.'den 1 µm.'ye boyut aralığı için DEHS, 1 µm.'den 10 µm.'ye için ise KCI. Aerosolün seçiminde, tabiat ile ilgili fiziksel özellikler baz alınır. Bu bölümde açıklanan ara verimlilik eğrisi hesaplandıktan sonra filtre isopropanol buharına sokulup elektrostatik olarak deşarj edilmesini takibe aynı koşullar altında tekrar test edilir.
Elde edilen eğri ilk testte elde edilenle birlikte ePMx hesaplamada kullanılır.
Sonrasında filtre, standardın birinci bölümüne göre sınıflandırılır; eğer ePMx grubuna denk düşmez ise ISO Coarse (Kaba) sınıf yüklemesi ile ağırlıksal test yürütülmelidir.

Üçüncü bölüm ağırlıksal verimlilik ve hava akım direnci ölçümlerini tanımlar.
Testler aynı döngüde yapılır. Cihaz tartılıp kanala yerleştirildiktan sonra ilk hava akım direnci hesaplanır. Sonra L ISO Fine (İnce) partiküller kademeli olarak yüklenir ve ardınfan her 30 gr. artış sonrası hareket direnci ölçülür. Sonra, filtre biriken partiküllerin miktarının belirlenmesi ve ağırlıksal verimliliğin hesaplanması için ikinci bir kez tartılır.

Dördüncü bölüm elektrostatik yük uzaklaştırma işlemini tanımlar.
Filtre elektrostatik boşaltım işlemi aşağıdaki basamkaları içerir: filtre isopropanol buharı (IPA) ile doygunlaştırılmış bir koşullandırma odacığına yerleştirilir; deşarj işlemi 24 saat sürer. Sonrasında alkol kalıntılarının uzaklaşması için yarım saat dinlenmeye bırakılır. Filtre ikinci kısımda belirtildiği üzere, her iki tipteki aerosol ile de tekrar test edilmeye hazırdır.

Fiili elektrik yükü nötralizasyonu, itibari kapasitesinin %100 ve %50'sinde test edilerek değerlendirilmelidir. Verimlilik değerleri, 0,4 µm partikül ile ölçülen değerlerle kıyaslandığında %5'den fazla fark gösteriyorsa, deşarj işlemi, sapma bu orana veya altına düşülene dek tekrarlanmalıdır.